ஒரு காலத்தில் சோமநாத் என்ற அறிவாளி இருந்தார். அவருடைய புத்திசாலித்தனத்தைப் பற்றிப் பேசும் செய்திகள் பல நாடுகளுக்குப் பரவி இருந்தன. இதைக் கேட்ட பக்கத்து நாட்டு அரசன் விக்கிரமன், சோமநாத் ஒரு போலி அறிவாளி என்று நிரூபிக்க விரும்பினார். அவர் ஒரு சவாலை விடுத்தார்: 'எங்கள் நாட்டின் சிறந்த அறிஞர்களிடம் நீங்கள் விடுகதைகளைப் போட்டுப் போட்டியிட வேண்டும். நீங்கள் தோற்றால், நீங்கள் வெறும் ஏமாற்றுக்காரர் என்று உலகம் அறியும்' என்று கடிதம் அனுப்பினார்.
சோமநாத் அந்த கடிதத்தின் மறைமுகமான சவாலை உணர்ந்தார். அவர் தனது செல்லக் கழுதையான 'சதுரன்' என்பவனை அழைத்துக்கொண்டு அரண்மனைக்குச் சென்றார். அரண்மனை வாயிலிலேயே கழுதை வருவதைக் கண்டு அரசர் அதிர்ச்சியடைந்தார். 'ஏன் இந்த விலங்கைத் தூக்கிக் கொண்டு வந்திருக்கிறீர்கள்?' என்று கேட்டார்.
சோமநாத் புன்னகைத்துவிட்டு, 'என் அறிவின் ஒரு பகுதியே இந்தச் சதுரன் தான். இது என் அருகில் இருந்தால் மட்டுமே என்னால் சரியாகச் சிந்திக்க முடியும்' என்றார். அரசர் குழப்பத்துடன் அவரை அமர வைத்தார்.
முதல் அறிஞர் வந்து, 'இந்த உலகத்திலேயே மிகவும் மதிப்புமிக்க பொருள் எது?' என்று கேட்டார். சோமநாத் நிதானமாக, 'உழைப்பின் வியர்வைதான் உலகிலேயே மிக உயர்ந்தது. பல மனிதர்கள் தமக்காக மட்டுமே உழைக்கிறார்கள். ஆனால், இந்தச் சதுரன் மற்றவர்களின் சுமையைத் தூக்கிக் கொண்டு, மற்றவர்களின் முன்னேற்றத்திற்காகத் தன் வியர்வையைச் சிந்துகிறது. அந்த உழைப்புதான் விலைமதிப்பற்றது' என்றார். அறிஞர்கள் வாயடைத்துப் போனார்கள்.
இரண்டாவது அறிஞர், 'வானத்தில் இருக்கும் மேகத்தின் எடை எவ்வளவு?' என்று கேட்டார். சோமநாத், 'மேகத்தின் எடையை அளக்க வேண்டுமென்றால், முதலில் ஒரு தட்டில் மேகத்தை வைக்க வேண்டும், மற்றொரு தட்டில் இந்தச் சதுரனின் நிழலை வைக்க வேண்டும். நிழலும் மேகமும் சமமாகத் தெரிந்தால், மேகம் எவ்வளவு எடை என்று நீங்கள் அறியலாம்' என்றார். இது ஒரு தர்க்கரீதியான விடுகதை என்பதால் எவருக்கும் பதில் தெரியவில்லை.
மூன்றாவது அறிஞர், 'யார் ஒரு சிறந்த தலைவன்?' என்று கேட்டார். சோமநாத் தனது கழுதையைச் சுட்டிக்காட்டினார். அனைவரும் கோபமடைந்தனர். 'ஒரு விலங்கைத் தலைவனா?' என்று கத்தினர். சோமநாத் அமைதியாகச் சொன்னார், 'மற்றவர்கள் மற்றவர்களைத் தங்கள் விருப்பப்படி ஆள நினைக்கிறார்கள். ஆனால், இந்தச் சதுரன் தன்னைத் தானே ஆளத் தெரியும். அதற்குப் பசித்தால் அது ஓய்வெடுக்கும், வலித்தால் அது அமரும். யாராலும் அதைத் தந்திரத்தால் கட்டாயப்படுத்த முடியாது. தன்னைத் தானே ஆள்பவனே உண்மையான தலைவன்.'
அரசர் தனது தவறை உணர்ந்தார். சோமநாத் தன்னைத் தாழ்த்த நினைத்த நிலையிலிருந்து, தனது புத்திசாலித்தனத்தால் ஒவ்வொரு கேள்வியையும் கழுதையோடு இணைத்துச் சாதுர்யமாகக் கையாண்டதைக் கண்டு வியந்து போயிட்டார். அவர் சோமநாத்தை மன்னித்து, பெரும் பரிசுகளுடன் வழியனுப்பினார்.
